کیفیت آب، شاهرگ حیاتی هر مزرعه پرورش ماهی است. یکی از بزرگترین چالشهایی که پرورشدهندگان با آن روبرو هستند، شکوفایی جلبکی (Algae Bloom) و رشد بیرویه جلبکهاست. اگرچه وجود مقدار متعادلی از فیتوپلانکتونها برای زنجیره غذایی و تولید اکسیژن ضروری است، اما رشد انفجاری آنها میتواند به “فاجعه کمبود اکسیژن” در شب و تلفات سنگین منجر شود. در این مقاله مرجع، روشهای علمی و عملی مبارزه با جلبک استخر پرورش ماهی را بررسی میکنیم.
تجربه مشتریان ما قبل و بعد از همکاری با ما
شناخت دشمن: انواع جلبک در استخرهای پرورشی
قبل از هر اقدامی، باید نوع جلبک را بشناسید. استراتژی مبارزه با “آب سبز” کاملاً متفاوت از مبارزه با “جلبکهای رشتهای” است:
- جلبکهای تکسلولی (پلانکتونی): باعث سبز شدن رنگ آب میشوند. اینها در روز اکسیژن تولید میکنند اما در شب مصرفکننده بزرگ اکسیژن هستند.
- جلبکهای رشتهای (Filamentous): مانند خزههایی که به دیوارهها و کف استخر میچسبند یا به صورت تودههای شناور روی آب میآیند. این نوع میتواند باعث گرفتگی فیلترها و تورها شود .
- جلبکهای سبز-آبی (Cyanobacteria): خطرناکترین نوع که میتواند سموم کشنده تولید کند و بویی شبیه خاک یا کپک به آب (و گوشت ماهی) بدهد .
روشهای مبارزه و کنترل جلبک
۱. مبارزه شیمیایی: استفاده از سولفات مس (کات کبود)
استفاده از سولفات مس رایجترین و سریعترین روش است، اما مانند “راه رفتن روی لبه تیغ” است. دوز اشتباه میتواند تمام سرمایه (ماهیها) را نابود کند.
- دوز استاندارد: برای پیشگیری معمولاً ۰٫۵ تا ۱ گرم در متر مکعب (ppm) و برای درمان تا حداکثر ۳ گرم در متر مکعب توصیه میشود .
- نحوه محاسبه: اگر استخر شما ۱۰۰ متر مکعب آب دارد، به حدود ۱۰۰ گرم کات کبود نیاز دارید.
- هشدار حیاتی: هرگز کل استخر را یکجا سمریزی نکنید. مرگ ناگهانی جلبکها باعث سقوط شدید اکسیژن میشود. استخر را به ۳ یا ۴ بخش تقسیم کرده و هر بار یک بخش را درمان کنید .
- حساسیت گونهای: ماهی قزلآلا نسبت به کپور حساسیت بسیار بیشتری به مس دارد. در استخرهای قزلآلا با احتیاط دوچندان عمل کنید.
۲. مبارزه بیولوژیک: پایدارترین روش
هوشمندانهترین روش، استفاده از طبیعت علیه طبیعت است. معرفی ماهیهای جلبکخوار میتواند بدون هزینه شیمیایی، استخر را پاکسازی کند.
- ماهی آمور (کپور علفخوار): بهترین گزینه برای حذف جلبکهای رشتهای و گیاهان عالی است. این ماهیها مانند ماشین چمنزنی کف و دیوارهها را تمیز میکنند .
- ماهی فیتوفاگ (کپور نقرهای): متخصص فیلتر کردن آب سبز. این ماهیها از پلانکتونها تغذیه کرده و از سبز شدن بیش از حد آب جلوگیری میکنند.
- کاه جو (Barley Straw): روشی سنتی که در آن بستههای کاه در آب قرار میگیرد. تجزیه کاه موادی تولید میکند که مانع رشد جلبک میشود .
۳. روشهای فیزیکی و مکانیکی
این روشها کمخطرترین گزینهها هستند:
- سایهاندازی (Shading): جلبک برای رشد به نور نیاز دارد. استفاده از توریهای سایهبان یا توپهای سایهانداز (Shade Balls) میتواند فتوسنتز جلبک را مختل کند .
- هوادهی: گردش آب مانع از لایهبندی حرارتی و رشد انفجاری جلبکها در سطح ساکن آب میشود.
- تراشیدن و تخلیه: در استخرهای بتنی کوچک، تخلیه آب و برسزنی دیوارهها موثرترین روش فیزیکی است .
جدول مقایسه روشهای کنترل جلبک
| روش کنترل | سرعت اثرگذاری | هزینه | ریسک برای ماهی | ماندگاری |
|---|---|---|---|---|
| سولفات مس (شیمیایی) | بسیار سریع (۲۴-۴۸ ساعت) | ارزان | بالا (خطر مسمومیت) | کوتاه مدت |
| بیولوژیک (ماهی آمور/فیتوفاگ) | کند (چند هفته) | متوسط (سرمایهگذاری) | بدون خطر | دائمی |
| سایهاندازی / پوشش | متوسط | متوسط تا بالا | بسیار کم | فصلی |
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا آب سبز برای ماهیها ضرر دارد؟
لزوماً خیر. آب سبز ملایم نشاندهنده وجود غذای طبیعی است. خطر زمانی ایجاد میشود که تراکم جلبک آنقدر زیاد شود که دید به کمتر از ۳۰ سانتیمتر برسد، زیرا در شب اکسیژن را به شدت کاهش میدهند .
بهترین زمان برای ریختن کات کبود در استخر چه زمانی است؟
بهترین زمان صبح زود و در روزهای آفتابی است. هرگز در روزهای ابری یا اواخر روز سمپاشی نکنید، زیرا سطح اکسیژن در پایینترین حد خود قرار دارد و ریسک خفگی ماهی بالا میرود .
برای استخر ماهی قزلآلا چه روشی پیشنهاد میشود؟
چون قزلآلا به مواد شیمیایی حساس است، روشهای فیزیکی (سایهبان) و استفاده محتاطانه از نمک (در صورت شوری پایین آب) یا ضدجلبکهای پایه اکسیژن فعال ایمنتر از سولفات مس هستند.
آیا آهک میتواند جلبک را از بین ببرد؟
آهک زنده با افزایش ناگهانی pH میتواند جلبکها را بکشد و همچنین در رسوبگذاری مواد معلق موثر است. اما تغییر ناگهانی pH برای ماهی خطرناک است و باید با دقت انجام شود .
نگران سلامت ماهیهای خود هستید؟
استفاده خودسرانه از سموم شیمیایی میتواند سرمایه شما را در چند ساعت نابود کند. برای دریافت مشاوره تخصصی دوزبندی و خرید “ضد جلبکهای بیولوژیک و ایمن”، همین حالا با کارشناسان آبزیپروری ما تماس بگیرید.